By Mr. Nguyễn Hoàng Quân
Link: https://www.youtube.com/watch?v=4n5LgdFxXnU
孙禄堂:详论形意八卦太极之原理
Tôn Lộc Đường: tường luận nguyên lí Hình ý Bát quái Thái cực
Quyền thuật có thể phân thành 3 phái: Thiếu lâm, Vũ đương, Nga mi. Ngoài ra có nhiều môn phái khác, nhưng đa số không ngoài phạm vi này. Thiếu lâm từ hai kinh Dịch cân và Tẩy tủy của Đạt Ma. Đến Tống Nhạc Vũ Mục, mới có tên của Hình ý quyền, tức tác dụng của Dịch cân, gọi là Hình ý. Hình tức hình thức, ý tức tâm ý, do tâm sở phát, mà lấy thủ túc hình dung. Môn quyền này có ngũ cương, thập nhị mục. Ngũ cương là: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, tức ngũ hành. Trong quyền có ngũ quyền: phách, băng, toản, pháo, hoành. Thập nhị mục là thập nhị hình: long, hổ, hầu, mã, đà, kê, diêu, yến, xà, cáp, ưng, hùng. Thủ thập nhị hình, tức thủ tính năng, có thể bao quát mọi tính năng, gọi là nhân tính, thì có thể tẫn vật tính. Dựa vào đâu để biết? Phách quyền thuộc kim, tại nhân thuộc phế; băng quyền thuộc mộc, tại nhân thuộc can; toản quyền thuộc thủy, tại nhân thuộc thận; pháo quyền thuộc hỏa, tại nhân thuộc tâm; hoành quyền thuộc thổ, tại nhân thuộc tì. Luyện tập lâu dài, khả dĩ khứ bệnh của ngũ tạng, gọi là cư nhân tính. Như long hữu pháp sưu cốt, hổ hữu mãnh phác thực, hầu hữu linh túng sơn, hùng hữu tính phù thủy. Tám hình khác, mỗi thứ đều có kì diệu, gọi là cư vật chi tính. Tính của nhân, vật, khởi lạc tiến thối, biến hóa vô cùng, là trí vậy. Đắc trung hòa, thể vật bất di, là nhân vậy. Tâm với ý hợp, ý với khí hợp, khí với lực hợp, là nội tam hợp. Kiên với khố hợp, trửu với tất hợp, thủ với túc hợp, là ngoại tam hợp. Nội ngoại như nhất, thành lục hợp, là dũng vậy. Ba phần đầy đủ, vận dụng động tác, thủ túc tương cố, chí đại chí cương, dưỡng khí hạo nhiên của ta. Với Nho gia thành trung ngoại chi lí, nhất dĩ quán chi. Hình ý quyền đại khái là vậy.
Bát quái quyền khởi thủy từ Thanh hàm đồng (1851——1874). Đổng Hải Xuyên tiên sinh, mạn du nam tỉnh, đến đất Hoàn thuộc Du hoa sơn được dị nhân truyền thụ. Gọi là Bát quái, do vô cực mà Thái cực, Thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng, tứ tượng sinh Bát quái, tham bác lẫn nhau. Quyền này vận dụng lý của Bát quái. Môn này dưỡng dục thế nào? Phúc (bụng) là vô cực, tề (rốn) là Thái cực, thận là lưỡng nghi, lưỡng tí bạc (hai cánh tay) với thối (đùi) là tứ tượng, sinh Bát quái, lưỡng tí với thối khúc là bát tiết. Cộng sinh bát bát lục thập tứ quái, lưỡng thủ thập chỉ mỗi chỉ tam tiết, duy đại mẫu chỉ hệ lưỡng tiết, bát chỉ cộng nhị thập tứ tiết, gia lưỡng mẫu chỉ tứ tiết, vi nhị thập bát tiết nghiễm gia lưỡng túc nhị thập bát tiết, vi ngũ thập lục tiết, hựu gia lưỡng tí lưỡng thối chi bát tiết, vi lục thập tứ tiết. Nên lục thập tứ (64) quái là thể của quyền, thể là 364 (tam bách lục thập tứ) hào, dùng tương hỗ. Mỗi hào đều có ý của nó, dương cực mà thành âm, âm cực mà sinh dương, nghịch trung hành thuận, thuận trung dụng nghịch, cầu kì trung hòa, khí quy đan điền. Hàm hữu ý tĩnh cực mà động, động cực mà tĩnh. Thượng hạ tương thông là nội hô hấp. Quyền này với công phu của đạo gia có biểu lí tương đồng. Không những vậy, các quái Kiền Khôn Khảm Li…, hay là long, hoặc mã, hoặc ngưu, đều thủ tượng của vật. Tâm tại nội, mà lí khắp mọi vật, vật bên ngoài, mà lí đầy đủ trong tâm. Cận thủ chư thân, viễn thủ chư vật, kì chính biến hóa, vận dụng bất cùng. Cương nhu tương tể, hư thật kiêm đáo. Không mà bất không, bất không mà không. Đó là diệu dụng của Bát quái quyền.
Mọi người đều biết, Thái cực quyền do Trương Tam Phong tổ sư phát minh. Khi bắt đầu luyện quyền này, trước tiên cần cầu đạo “bất thiên bất ỷ”, “bất thượng bất hạ”, “chí giản chí dịch”. Quyền kinh viết: “bão nguyên thủ nhất nhi hư trung. Hư không nhi niệm hóa. Thật kì phúc nhi đạo tâm sinh, tức thử ý dã”.
Thái cực từ Vô cực mà sinh, là hậu thiên Vô cực, Tiên thiên vạn cực, thừa thượng khải hạ. Có thể hợp đức với thiên địa, nhật nguyệt hợp minh, tứ thời hợp tự, với quỷ thần hợp hung cát. Luyện đến chí thiện, lấy hòa làm thể, trong hòa sinh trí dũng. Khi chưa động, là hòa của vị phát, khi đã động, là trung của dĩ phát. Cho nên đạo quyền thuật, thủ trọng trung hòa. Ngoài trung hòa, không còn gốc nào khác (vô nguyên diệu dã). Cho nên, Thái cực quyền cần thuần nhâm tự nhiên, bất thượng huyết khí. Lấy súc thần làm chủ. Chu thân khinh linh, bất tức bất li, vật vọng vật trợ, nội thiên đức mà ngoại vương đạo, mang cực khởi điểm, dần dần đẩy đi, quán nơi chu thân, không đâu không tới. Dịch viết: hoàng trung thông lí, chính vị cư thể. Tức là ý này. Năm xưa từng nghe nói: cực khởi điểm này tương đồng với nguyên quan trong đan đạo. Tôi nghiên cứu mấy chục năm, không dám nói có tâm đắc, nhưng xem xét bổn nguyên, lí này thật tương thông với Hình ý, Bát quái. Bất quá danh xưng với hình thức động tác bất đồng. Nếu thiện dưỡng khí luyện thần, thì không khác biệt nào.
So sánh: Hình ý địa, Bát quái thiên, Thái cực nhân. Thiên địa nhân tam tài hợp thành nhất thể, hồn nhiên nhất khí, thật không phân biệt. Luyện tập lâu dài, mà động tĩnh tự như, đạo lí mạch lạc, thì không còn (phân biệt) Hình ý, Bát quái, Thái cực! Tới Nga mi phái, truyền mai hoa bát thức. Chí Công thiền sư còn coi trọng công phu dưỡng khí. Nay không cần thừa.
